یک فنجان قهوه بدون وزن: تاریخچه و چالشهای نوشیدن قهوه در فضا
مقدمه
سفر به فضا را شاید بتوان رویا جمعی انسان ها دانست. بیشتر ما در دوران کودکی شیفته فضانوردان و زندگی در فضا بوده ایم.قهوه، یکی از اولین نوشیدنی هایی بود که توانست به خارج از جو زمین سفر کند چرا که نقش مهمی است در حفظ هوشیاری و روحیه خدمه فضایی ایفا نقش میکند. اما تهیه و نوشیدن قهوه در شرایط بدون گرانش چالشهایی فراتر از دمآوری معمول روی زمین دارد.
اولین جرعه کیهانی
نخستین بار قهوه در جریان ماموربت وُستوک-۱ بهمراه یوری گاگارین رهسپار فضا شد؛ در قالب ترکیبی از قهوه و شیر، چیزی شبیه به خمیر دندان در داخل یک تیوب آلومینیومی که اثبات کرد نوشیدن در بیوزنی امکان پذیر است.
پودرهای فریزدرای و مأموریتهای مرکوری–جمینای
در نخستین مأموریتهای آمریکایی، نوشیدنیهای کافئیندار به صورت پودر فریزدرای شده و داخل بستههای کوچک به همراه فضانوردان به فضا ارسال میشدند. در مدار زمین خدمه فضایی آب داغ را با سرنگ به داخل بسته تزریق و مایع را با نی میمکیدند. گزارش ناسا از تحول سامانه غذایی نشان میدهد که همین دوران، بستههایی با امکان رطوبت گیری مجدد و عمل فریزدرای برای کنترل جرم و ایمنی متولد شد.
پروژه آپولو یک قدم کوچک برای نیل، یک گام بزرگ برای بشریت
با ورود آب داغ به فضاپیماهای آپولو، فضانوردان برای نخستین بار توانستند قهوه را واقعاً گرم بنوشند. مایکل کالینز در آپولو ۱۱ هنگام گردش در مدار ماه و در حالی که به انتظار همراهان سفرش یعنی نیل آرمسترانگ و باز آلدرین بود که به سطح ماه قدم گذاشته بودند، از «فنجان قهوه داغش» به عنوان همراهی دلگرمکننده یاد میکند.
یک قفسه پر از قهوه تمام چیزی است که می خواهم!
فرمانده «اکسپدیشن ۱»، بیل شپرد، در نخستین اقامت طولانیمدت خود در ایستگاه بین المللی فضایی ISS به قدری نگران تمامشدن قهوه شد که درخواست کرد قفسهای جدا برای ذخیره قهوه در آزمایشگاه ایستگاه تعبیه شود. سال ۲۰۰۸، فضانورد دون پتیت فنجان بال گونهای ساخت که با بهرهگیری از کشش سطحی، امکان نوشیدن مستقیم بدون نی مایعات از جمله قهوه را در شرایط بی وزنی محیا میکرد، امر ساده ای که زمینه را برای پیشرفت های بعدی هموار کرد.
انقلاب فضایی ایتالیایی «ISSpresso»
در آوریل ۲۰۱۵ دستگاه ISSpresso با همکاری لاواتزا، آژانس فضایی ایتالیا و شرکت Argotec به ایستگاه فضایی رسید. سامانتا کریستوفورتی نخستین اسپرسو در مدار را با فنجان سهبُعدی چاپشده نوشید و سلفی معروفش را منتشر کرد. این دستگاه برای تحمل فشار بالا لولههای فولادی داشت و قهوه را به داخل کیسه میفرستاد؛ همزمان فنجانهای «Space Cup» دادههای باارزشی درباره فیزیک سیالات در بی وزنی فراهم کردند.
الگوی مصرف کافئین در ایستگاه فضایی
تحلیل رژیم غذایی ۲۵ فضانورد در مأموریتهای ششماهه ISS نشان میدهد میانگین مصرف روزانه آنها ۹۷ ± ۹۲ میلیگرم کافئین است؛ همه خدمه دستکم در بخشی از پرواز قهوه مینوشند و یکچهارم آنان تقریباً هر روز یک فنجان کامل دریافت میکنند.
آینده صنعت فضایی؛ از مأموریتهای خصوصی تا سفرهای طولانی
با گسترش پروازهای تجاری ــ از جمله مأموریت آکسیوم-۴ در سال ۲۰۲۵ ــ انتظار میرود دستگاههای نوشیدنی پیشرفتهتر و گزینههای سفارشی بیشتری به مدار فرستاده شود، زیرا رفاه فضانوردان و مسافران خصوصی به مزیتی رقابتی بدل شده است. در عین حال پژوهش بر روی فنجانها و سامانههای بستهبندی بدون ضایعات برای مأموریتهای ماه و مریخ ادامه دارد.
جمعبندی
کمتر نوشیدنیای مانند قهوه، چنین مسیری طولانی و پر فراز و نشیبی را طی کرده است تا امروز به بخش جدایی ناپذیر از رژیم غذایی فضانوردان بدل شود. سفرنامه قهوه به فضا، بازتابی بدون واسطه از پیشرفتهای مهندسی، روابط سیاسی و تلاش انسان ها برای درک ناشناختههای جهان است. فنجانی که امروز در مدار سیاره مان به سلامتی زمین بالا میرود، نمادی از پیوند علم، فرهنگ و لذت ورای مرز های کنجکاوی بشریت است.